Wat is stakeholdermanagement?

Stakeholdermanagement draait niet alleen om de vraag wat inhoudelijk de beste oplossing is. Het gaat ook om wie je nodig hebt om tot een goede oplossing te komen, welke belangen er spelen en hoe je ervoor zorgt dat mensen zich betrokken voelen bij het proces. Hieronder lees je wat het begrip betekent, wie de stakeholders van een overheidsorganisatie zijn en hoe je het in de praktijk aanpakt.

Stakeholdermanagement: de betekenis in het kort 

Stakeholdermanagement is het gestructureerd in kaart brengen en betrekken van alle partijen die invloed hebben op een besluit of project, of die er de gevolgen van merken. Het bestaat uit vier activiteiten:

• Identificeren: je brengt in kaart wie er bij het onderwerp betrokken is, binnen en buiten je eigen organisatie.
• Analyseren: je onderzoekt per partij welk belang, welke invloed en welke houding die heeft.
• Prioriteren: je bepaalt wie je intensief betrekt en wie je vooral informeert.
• Betrekken en bijstellen: je gaat het gesprek aan, houdt partijen op de hoogte en past je aanpak aan als posities verschuiven.

Stakeholdermanagement is dus geen eenmalige analyse aan het begin van een traject. Belangen en posities veranderen onderweg, en je aanpak verandert mee.

Wat betekent stakeholder?

Een stakeholder is een persoon, groep of organisatie die belang heeft bij een besluit of project, omdat die er invloed op heeft of er gevolgen van ondervindt. Het Engelse woord ‘stake’ betekent belang of inzet.

Je onderscheidt interne stakeholders, die werken binnen je eigen organisatie, en externe stakeholders, die staan erbuiten. Voor een gemeente gaat het bijvoorbeeld om:

• Bestuurders en volksvertegenwoordigers: het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad.
• Collega’s en andere afdelingen: zoals financiën, juridische zaken of het team dat het beleid straks uitvoert.
• Inwoners en ondernemers: de mensen die de gevolgen van een besluit direct merken in hun wijk of bedrijf.
• Ketenpartners en maatschappelijke organisaties: zoals woningcorporaties, zorgaanbieders, scholen of de politie.
• Andere overheden: de provincie, het Rijk of buurgemeenten waarmee je in de regio samenwerkt.
• Media en belangengroepen: zij kunnen een onderwerp op de politieke agenda zetten of het publieke debat kleuren.
   

Stakeholder of belanghebbende: wat is het verschil?

Binnen de overheid heeft ‘belanghebbende’ ook een juridische betekenis, en die is smaller dan ‘stakeholder’. Volgens artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is een belanghebbende degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken.

In de regel kan alleen een belanghebbende in die juridische zin bezwaar maken of in beroep gaan tegen een besluit. Een stakeholder is niet per definitie belanghebbende in juridische zin. Een raadsfractie of een andere afdeling kan veel invloed hebben op het project zonder juridisch belanghebbende te zijn.

Waarom is stakeholdermanagement binnen de overheid anders?

Binnen de overheid werk je voor het publieke belang en onder politieke verantwoording, niet voor één klant of aandeelhouder. Dat maakt stakeholdermanagement op drie punten anders dan in een bedrijf.

Ten eerste kun je niet zelf kiezen welke stakeholders ertoe doen. Een bedrijf mag zich richten op de partijen met de meeste invloed. Een overheidsorganisatie moet ook rekening houden met inwoners die weinig invloed hebben, maar wel hard geraakt worden door een besluit.

Ten tweede speelt er altijd een politiek-bestuurlijke laag mee. Het college neemt besluiten, de gemeenteraad stelt kaders en controleert, en beide reageren op signalen uit de samenleving. Een advies dat belangrijke stakeholders overslaat, kan zo alsnog vastlopen in het college of de raad.

Ten derde moet je je keuzes kunnen verantwoorden. Wie je wanneer hebt betrokken en wat je met hun inbreng hebt gedaan, moet je kunnen uitleggen aan bestuur, raad en inwoners.

Het doel is dus niet om alle belangen met elkaar te verenigen, want dat lukt binnen de overheid zelden. Het doel is om belangen zichtbaar te maken, afwegingen zorgvuldig te onderbouwen en de besluitvorming transparant te laten verlopen.

Wil je dat politieke krachtenveld sneller doorzien? Tijdens de training Politiek-bestuurlijke Sensitiviteit en Beïnvloeding leer je in vier dagen het krachtenveld in beeld te krijgen en je invloedstijl af te stemmen op de situatie.

Hoe werkt stakeholdermanagement in de praktijk?

In de praktijk doorloop je vier stappen: stakeholders inventariseren, ze analyseren op invloed en belang, per groep een aanpak kiezen en die aanpak onderweg bijstellen.

Stap 1: Breng alle stakeholders in kaart

Begin breed. Schrijf op wie een besluit neemt, wie het uitvoert, wie de gevolgen merkt en wie er een mening over heeft. Vraag collega’s en ketenpartners wie jij over het hoofd ziet. Een partij die je vergeet, kan zich later alsnog melden via de raad, een bezwaarprocedure of de media.

Stap 2: Analyseer invloed en belang

Bepaal per stakeholder hoeveel invloed die heeft op het besluit en hoeveel er voor die partij op het spel staat. Kijk ook naar de houding: is iemand voorstander, tegenstander of nog neutraal? Een veelgebruikt hulpmiddel is de macht-belangmatrix, die stakeholders over vier kwadranten verdeelt. In de publieke sector combineer je die vaak met een krachtenveldanalyse. Daarin breng je naast belangen ook de onderlinge relaties, coalities en machtsverhoudingen in beeld.

Stap 3: Kies per groep een aanpak

Op basis van de matrix bepaal je hoe intensief je elke groep betrekt. Toegepast op het parkeerbeleid uit de inleiding ziet dat er zo uit:

Let op: Binnen de overheid is weinig invloed geen reden om een groep minder serieus te nemen. Ook een kleine groep inwoners kan een onderwerp politiek gevoelig maken, bijvoorbeeld door de publiciteit te zoeken of steun te vinden in de gemeenteraad.

Stap 4: Blijf het gesprek voeren en stel bij

Een stakeholderanalyse is een momentopname. Neem hem op vaste momenten opnieuw door, bijvoorbeeld voor elk besluit in het college of de raad. Nieuwe partijen kunnen aanhaken en posities kunnen verschuiven, zeker na verkiezingen of een wisseling van wethouder.

Wil je oefenen met een krachtenveldanalyse en met het afstemmen van je boodschap op verschillende stakeholders? Dat doe je in de eendaagse training Draagvlak Creëren.

Wat is het verschil met omgevingsmanagement en participatie?

Stakeholdermanagement, omgevingsmanagement en participatie overlappen, maar ze zijn niet hetzelfde. Het verschil zit 'm vooral in de reikwijdte:

• Stakeholdermanagement: je brengt de partijen rond een besluit of project in kaart en bepaalt per partij hoe je die betrekt. Het vormt de basis voor omgevingsmanagement en participatie.
• Omgevingsmanagement: je stuurt doorlopend op de relatie tussen een project en zijn omgeving, vaak in de fysieke leefomgeving. Denk aan de aanleg van een weg, waarbij je ook hinder, planning en vergunningen afstemt.
• Participatie: je geeft inwoners, ondernemers of organisaties actief een stem in het beleid of een project. Het is een van de manieren waarop je stakeholders betrekt.

Werk je aan projecten in de fysieke leefomgeving met veel partijen en belangen? Tijdens de Leergang Omgevingsmanagement werk je een jaar lang aan onder meer stakeholder- en krachtenveldanalyse, netwerkmanagement en interactieve beleidsvorming.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een stakeholderanalyse en stakeholdermanagement?

Een stakeholderanalyse is één onderdeel van stakeholdermanagement: het in kaart brengen van partijen, hun belangen en hun invloed. Stakeholdermanagement omvat ook wat je daarna doet: het gesprek aangaan, informeren en je aanpak bijstellen.

Wie is binnen een gemeente verantwoordelijk voor stakeholdermanagement?

Dat hangt af van het traject. Meestal ligt het bij de projectleider, beleidsadviseur of omgevingsmanager die het onderwerp trekt. Bestuurders en leidinggevenden onderhouden vaak zelf het contact met de belangrijkste stakeholders.

Wat is het Nederlandse woord voor stakeholder?

‘Stakeholder’ wordt meestal vertaald als belanghebbende. Binnen de overheid heeft dat woord via de Awb ook een specifieke juridische betekenis. In projecten en beleid is ‘stakeholder’ daarom vaak de duidelijkere term.

Van stakeholderanalyse naar samenwerking

Stakeholders in kaart brengen is de eerste stap. Het gesprek aangaan met partijen die kritisch reageren, vraagt om andere vaardigheden. Hoe je dat aanpakt, lees je in de blog Stakeholdermanagement: van weerstand naar samenwerking. Wil je deze vaardigheden verder ontwikkelen? Bekijk dan de opleidingen en trainingen binnen Adviseren en Beïnvloeden.