Ontwikkelingen binnen het ruimtelijk domein vanaf 2026

De Omgevingswet is nog lang niet ‘af’ 

Doorontwikkeling van wet- en regelgeving vanaf 2026

De invoering van de Omgevingswet heeft veel veranderd, maar het werk is daarmee niet klaar. Ook in 2026 wordt het stelsel verder aangescherpt. Wijzigingen in de wet zelf én in onderliggende besluiten, zoals het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zorgen voor nieuwe accenten in beleid en uitvoering.

Meer samenhang tussen ruimte, milieu en gezondheid

De rode draad? Meer aandacht voor duurzaamheid, energie, waterveiligheid en circulair bouwen. Dat merk je direct in je werk. Ruimtelijke plannen zijn zelden nog puur ‘ruimtelijk’. Ze raken milieu, gezondheid, mobiliteit en sociale vraagstukken tegelijk. Dat vraagt om een bredere blik en om keuzes die je niet alleen juridisch moet kunnen onderbouwen, maar ook bestuurlijk en maatschappelijk.

Lokaal maatwerk en integrale afwegingen in de praktijk

De Omgevingswet biedt ruimte voor lokaal maatwerk en integrale afwegingen. Overheden krijgen meer mogelijkheden om per gebied keuzes te maken die passen bij de lokale context en opgaven. Die ruimte hanteren betekent dat je verschillende belangen niet los van elkaar beoordeelt, maar in samenhang bekijkt. Je brengt effecten op wonen, leefomgeving, economie en gezondheid bij elkaar en maakt transparant hoe die afweging tot stand komt.

Wil jij duurzaamheid handen en voeten geven binnen jouw team of beleidsterrein? Volg de Basistraining Duurzaamheid bij de Overheid en ga morgen al steviger in je rol staan.

Nationale richting, lokale werkelijkheid in het ruimtelijk domein

Met de Ontwerp-Nota Ruimte, gepresenteerd in 2025, zet het Rijk nadrukkelijker de koers uit voor de inrichting van Nederland richting 2050. Wonen, bereikbaarheid, economie, energie, landbouw, natuur en water worden niet langer los van elkaar bekeken, maar in samenhang.

Voor de dagelijkse praktijk betekent dit dat landelijke keuzes steeds vaker voelbaar zijn op lokaal en regionaal niveau. Waar kan woningbouw worden versneld? Waar is ruimte nodig voor energie-infrastructuur? En waar moeten juist duidelijke grenzen worden gesteld?

Als overheidsprofessional zit je vaak precies tussen die lagen in. Je vertaalt nationale ambities naar lokaal beleid, terwijl je rekening houdt met politieke gevoeligheden, uitvoerbaarheid, en de belangen van inwoners en organisaties. Dat vraagt om scherpe keuzes én om het vermogen om die keuzes goed uit te leggen.

Werk jij aan beleid op het snijvlak van energie, milieu en ruimte? Met onze opleidingen op het gebied van Energie en Milieu krijg je grip op nationale kaders én leer je hoe je deze vertaalt naar de praktijk van jouw organisatie.

Gebiedsgericht werken: geen uitzondering meer

De samenhang zie je ook terug in de aanpak van NOVEX-regio’s en grootschalige woningbouwlocaties. In zestien regio’s werken overheden samen aan integrale afspraken over wonen, water, landbouw, energie en natuur. Niet naast elkaar, maar in samenhang.

Zo wordt in de NOVEX-regio Rotterdamse haven gewerkt aan het combineren van woningbouw, energietransitie en verduurzaming van industrie. Hier ligt de nadruk op het beter benutten van bestaande ruimte, terwijl tegelijkertijd wordt ingezet op de leefkwaliteit en bereikbaarheid. In de regio Brainport Eindhoven ligt de focus juist op de balans tussen economische groei, woningbouw en mobiliteit, met aandacht voor de druk op infrastructuur en voorzieningen.

Dat betekent dat gebiedsgericht werken steeds meer de norm wordt. Je werkt met meerdere ketenpartners, verschillende schaalniveaus en uiteenlopende belangen. Tempo en inhoud lopen niet altijd gelijk, en toch moet je vooruit.

Voor veel overheidsprofessionals vraagt dit om een andere rolopvatting. Minder sectoraal denken, meer verbinden. Minder sturen op één dossier, meer overzicht houden over het geheel. Het Ruimtelijk Domein wordt daarmee ook steeds strategischer van aard.

Van beleid naar uitvoering: waar het schuurt

Visies en plannen zijn belangrijk, maar uiteindelijk draait het om de uitvoering. In de Ontwerpbegroting 2026 zie je hoe de Ontwerp-Nota Ruimte wordt vertaald naar instrumenten als de huisvestingsimpuls, realisatiestimulans en een andere benadering van grondbeleid.

In de praktijk voel je hier de spanning. De druk om tempo te maken is hoog, terwijl ruimtelijke kwaliteit, betaalbaarheid en leefbaarheid overeind moeten blijven. Procedures veranderen, eisen worden aangescherpt en middelen zijn niet onbeperkt.

Juist op dit snijvlak wordt vakmanschap zichtbaar. Kun je beleid zo vormgeven dat het ook uitvoerbaar blijft? Kun je schakelen tussen strategische doelen en wat er op straatniveau mogelijk is?

Meer oog voor de mens achter de ruimte

Opvallend is ook de groeiende aandacht voor de maatschappelijke kant van ruimtelijk beleid. Zo wordt onderzocht of consumenten beter beschermd moeten worden bij een grondaankoop. Tegelijkertijd worden de eisen rond toegankelijkheid en duurzaamheid verder aangescherpt.

Dat laat zien dat ruimtelijke keuzes niet alleen gaan over stenen en lijnen op de kaart. Ze raken direct aan hoe mensen wonen, leven en zich verplaatsen. Voor jou betekent dit dat sociale en ruimtelijke vraagstukken steeds vaker in elkaar grijpen.

Wil jij beleid en plannen maken waarin mensen écht centraal staan? Met onze opleidingen op het gebied van Bouwen en Wonen ontwikkel je de kennis en praktijkvaardigheden om fysieke keuzes te koppelen aan leefkwaliteit, sociale impact en inclusieve omgevingsvorming.

Wat vraagt dit van jou?

De ontwikkelingen binnen het ruimtelijk domein vragen om meer dan actuele kennis van wet- en regelgeving, jouw rol verandert mee.

• Je weegt belangen steeds vaker integraal af in een complex speelveld
• Je verbindt beleid, uitvoering en bestuur
• Je werkt samen met ketenpartners binnen en buiten de overheid
• Je maakt integrale keuzes in een bestuurlijke en maatschappelijke context

Deze veranderingen vragen om nieuwe kennis en vaardigheden. Niet alleen van wet- en regelgeving, maar ook van integraal werken, samenwerken met ketenpartners en het maken van afgewogen keuzes in een bestuurlijke context.

Versterk je rol in het ruimtelijk domein

Wil jij met meer rust en scherpte werken aan ruimtelijke vraagstukken die juridisch, bestuurlijk en maatschappelijk steeds complexer worden? Bestuursacademie Nederland ondersteunt overheidsprofessionals met opleidingen en trainingen die aansluiten bij de actuele praktijk van het ruimtelijk domein. Benieuwd hoe jij jouw rol verder kunt versterken? We denken graag met je mee.

Bekijk het volledige opleidingsaanbod van Bestuursacademie Nederland.